{"id":5752,"date":"2026-10-29T15:10:25","date_gmt":"2026-10-29T15:10:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/?page_id=5752"},"modified":"2026-10-29T15:13:05","modified_gmt":"2026-10-29T15:13:05","slug":"ecce-panis-angelorum","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/?page_id=5752","title":{"rendered":"Ecce Panis Angelorum!"},"content":{"rendered":"\n

Zie het brood der Engelen,
is voedsel voor de reizigers
Waarlijk het Brood der kinderen,
mag niet aan de honden worden gegeven.<\/em><\/h3>\n\n\n\n

Deze woorden, ontleend aan de prachtige hymne van de heilige Thomas van Aquino, Lauda Sion Salvatorem<\/em>, geschreven ter gelegenheid van het feest van Corpus Christi, getuigen ervan dat de Eucharistie vaak het \u201eBrood der Engelen\u201d wordt genoemd. Maar op welke gronden kan het Allerheiligste Sacrament van het altaar met deze titel worden aangeduid?<\/p>\n\n\n\n

Om deze vraag te beantwoorden, kunnen we allereerst opmerken dat de uitdrukking \u201eBrood der Engelen\u201d afkomstig is uit bepaalde teksten uit het Oude Testament, die spreken over het manna dat aan de Isra\u00eblieten werd gegeven tijdens hun tocht door de woestijn.<\/p>\n\n\n\n

Zo lezen we bijvoorbeeld in het Boek der Wijsheid: \u201eU gaf Uw volk het voedsel der Engelen, en zonder dat zij er moeite voor hoefden te doen, voorzag U hen vanuit de hemel van kant-en-klaar brood, dat alle genot bood en aan ieders smaak beantwoordde. Want in uw voorziening toonde u uw goedheid jegens uw kinderen; en het brood, dat tegemoetkwam aan het verlangen van wie het nam, veranderde zich naar ieders smaak\u201d<\/em> (Wijs 16,20-21).<\/p>\n\n\n\n

\n

Ook in de Psalmen lezen we: \u201eMaar Hij gebood de hemelen boven en opende de deuren van de hemel; Hij liet manna op hen neerdalen om te eten, en gaf hun het graan des hemels. Stervelingen aten van het brood der Engelen; Hij zond hun voedsel in overvloed\u201d<\/em> (Ps 77(78), 23-25). <\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Gezien het feit dat het manna een voorafschaduwing was van de Eucharistie, wijst dit er al op dat deze titel die in het Oude Testament aan het manna werd gegeven, terecht ook van toepassing zou kunnen zijn op het Heilig Sacrament in het Nieuwe Testament.<\/p>\n\n\n\n

Om beter te begrijpen in welke zin de Eucharistie werkelijk het brood der Engelen is, kunnen we een prachtige passage raadplegen uit de \u2018Uitleg van de Psalmen\u2019 van de heilige Augustinus, waarin hij over deze titel spreekt:<\/p>\n\n\n\n

“[Onze Heer Jezus Christus] wilde dat wij verlossing zouden vinden in Zijn Lichaam en Bloed. Maar hoe kon Hij Zijn Lichaam en Bloed voor ons beschikbaar maken? Door Zijn nederigheid! Want als Hij niet nederig was geweest, had men Hem niet kunnen eten en drinken. Overweeg Zijn verheven Goddelijkheid: in het begin was het Woord, en het Woord was bij God; en het Woord was God (Joh. 1,1).<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dat is eeuwig voedsel. De Engelen eten het, de hemelse machten eten het, de gezegende geesten eten het, en door het te eten worden zij volkomen verzadigd, maar toch blijft dit voedsel dat hen vervult en vreugde schenkt, onverminderd. Welk mens zou naar dat voedsel kunnen verlangen? Waar zou een menselijk hart te vinden zijn dat geschikt is om zulk voedsel te eten? <\/em><\/p>\n\n\n\n

Dat banket moest in melk worden omgezet om voor de kleintjes beschikbaar te worden. Maar hoe wordt voedsel melk? Hoe kan voedsel in melk worden omgezet, behalve door het door het vlees te laten gaan? Dit is wat een moeder doet. Wat de moeder eet, eet de baby ook, maar aangezien de baby geen brood kan verteren, verandert de moeder het brood in haar eigen vlees, en door de nederigheid van de borst en de melk die daaruit komt, voedt zij haar baby met datzelfde brood.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Hoe voedt de Wijsheid van God ons dan met het hemelse brood? Het Woord is vlees geworden en heeft onder ons gewoond (Joh. 1,14). Bedenk eens hoe nederig dit is: mensen hebben het brood van Engelen gegeten, zoals de Schrift zegt: Hij gaf hun brood uit de hemel; stervelingen aten het brood van Engelen. Het eeuwige Woord, waarvan de Engelen zich voeden, het Woord dat gelijk is aan de Vader, dit Woord hebben mensen gegeten.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Hij die, hoewel Hij in de gestalte van God was, het geen roof achtte om aan God gelijk te zijn; Hij, van wie de Engelen zich tot hun volle tevredenheid voeden, heeft Zichzelf ontledigd en de gestalte van een slaaf aangenomen.
Hij nam de gedaante van een mens aan, deelde in het lot van de mens, vernederde Zichzelf en werd gehoorzaam tot in de dood, ja, tot in de dood aan het kruis (Fil. 2,6-8), opdat ons vandaag vanaf het kruis het vlees en bloed van de Heer als het nieuwe offer zou worden geschonken. (Uitleg 1 van Psalm 33, 6).<\/em>“<\/p>\n\n\n\n

In deze passage maakt de heilige Augustinus duidelijk dat mensen en Engelen door hetzelfde voedsel worden gevoed, maar op verschillende manieren.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Maar in welke zin kan worden gezegd dat het Woord van God, dat de heilige Augustinus het \u201eeeuwige voedsel\u201d van de Engelen noemt, hetzelfde voedsel is als datgene waarmee mensen via het Allerheiligste Sacrament worden gevoed?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Om deze vraag te begrijpen, is het noodzakelijk stil te staan bij het feit dat de verlossing van de mensheid en de gehele sacramentele orde van genade, waardoor wij worden opgenomen in het Mystieke Lichaam van Christus, gegrondvest is op de Menswording van het eeuwige Woord van God.<\/p>\n\n\n\n

Het leven van genade dat wij ontvangen door het Doopsel, en dat tot volmaaktheid wordt gebracht door de Eucharistie, is een werkelijke deelname aan het leven van de vleesgeworden Zoon van God: Jezus Christus, ware God en ware mens.<\/p>\n\n\n\n

Dat wil zeggen, zoals de heilige Augustinus duidelijk maakt, dat wij niet gevoed zouden kunnen worden, behalve door het Woord dat vlees geworden is. De Eucharistie is intrinsiek afhankelijk van de Menswording.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Maar het lijkt erop dat de heilige Augustinus suggereert dat het voedsel van de Engelen niet afhankelijk is van de Menswording. Hoe kan de Eucharistie dan het brood van de Engelen worden genoemd?<\/p>\n\n\n\n

In antwoord op deze vraag zouden wij willen stellen dat het voedsel van de Engelen in feite ook afhankelijk is van de Menswording van Christus!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dit is het geval omdat de Engelen in de beproeving waarin zij hun trouw bewezen, in de eerste plaats werden beproefd op hun bereidheid om Jezus, de vleesgeworden Zoon van God, te aanvaarden en te dienen.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dat wil zeggen dat de verheffing van de trouwe Engelen tot de eeuwige vreugden van de hemel tot stand kwam in en door hun aanvaarding van de genade van Jezus Christus, de vleesgeworden Zoon van God.<\/p>\n\n\n\n

Het bovennatuurlijke leven van genade dat wij door de sacramenten ontvangen, is hetzelfde leven waarvan de trouwe Engelen in de hemel genieten.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zowel mensen als Engelen zijn opgenomen in het Mystieke Lichaam van Christus, zodat het geestelijk leven van de mensen en de eeuwige gelukzaligheid van de Engelen worden gevoed door de genade van Jezus Christus, ware God en ware mens.<\/p>\n\n\n\n

Om deze reden is Jezus Christus niet alleen de bron van bovennatuurlijke voeding voor mensen, maar ook voor Engelen. Niettemin gebeurt dit, zoals de heilige Augustinus opmerkt, op verschillende manieren.<\/p>\n\n\n\n

De Engelen \u2018voeden\u2019 zich, overeenkomstig hun aard, geestelijk met de bovennatuurlijke voeding die voortkomt uit de Menswording, terwijl mensen zich met dezelfde genade voeden via de sacramenten van de Kerk, in het bijzonder de Eucharistie. Daarom wordt het Heilig Sacrament terecht het brood der Engelen genoemd.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

De Eucharistie leidt tot de communie<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Vooral door het waardig ontvangen van de Heilige Communie groeien de afzonderlijke leden van de Kerk op aarde naar volwassenheid in het Leven van Christus. Hoewel Christus via de Heilige Communie een zeer persoonlijke en unieke eenheid aangaat met ieder van ons afzonderlijk, brengt deze communie tegelijkertijd ook de individuele christen in een eenheid met alle leden van de Kerk.<\/p>\n\n\n\n

In deze zin bevestigt het Tweede Vaticaans Concilie: \u201eDoor Zijn Geest te schenken, stelt Christus op mystieke wijze Zijn Lichaam samen uit die broeders van Hem die uit alle volken bijeen zijn geroepen. \u2026 In dat Lichaam wordt het leven van Christus meegedeeld aan hen die geloven en die door Zijn sacramenten op een verborgen en werkelijke wijze met Christus zijn verenigd. \u2026 Door werkelijk deel te hebben aan het Lichaam van de Heer bij het breken van het eucharistische brood, worden wij opgenomen in de gemeenschap met Hem en met elkaar. \u2026Zoals alle leden van het menselijk lichaam, hoewel zij talrijk zijn, \u00e9\u00e9n lichaam vormen, zo zijn ook de gelovigen in Christus <\/em>(Lumen Gentium, I,7).<\/p>\n\n\n\n

De eenheid die tot stand komt door het Allerheiligste Sacrament beperkt zich niet alleen tot de zichtbare leden van de Kerk hier op aarde. Zij omvat ook een gemeenschap met de uitverkorenen die zich nu in de hemelse heerlijkheid bevinden, met inbegrip van de Heilige Engelen. Men kan zelfs zeggen dat de eucharistie bij uitstek de plaats is waar we de Engelen ontmoeten.<\/p>\n\n\n\n

God heeft ons de eucharistische liturgie geschonken als de plaats waar mensen en Engelen samenkomen om deel te nemen aan de aanbidding van God onder het leiderschap van Jezus Christus, de Hogepriester over de hele schepping.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ook de heilige Gregorius de Grote verwoordde deze waarheid in de volgende passage: \u201eIn dit mysterie van Jezus Christus zijn de engelenkoren aanwezig; de laagste wezens worden verenigd met de hoogste, het aardse voegt zich bij het hemelse, en het zichtbare en het onzichtbare worden \u00e9\u00e9n werkelijkheid\u201d.<\/em><\/h4>\n\n\n\n

De heilige Johannes Chrysostomos schreef eens:<\/h4>\n\n\n\n

\u201eDenk na bij wie je in de nabijheid bent en met wie je op het punt staat God aan te roepen \u2013 de cherubijnen. Denk aan de koren waar je op het punt staat toe te treden. Laat niemand aan de aarde denken, maar laat hem zich losmaken van alle aardse zaken en zich met heel zijn wezen naar de hemel verplaatsen. Laat hem daar verblijven naast de troon der heerlijkheid zelf, zwevend met de Serafijnen, en het allerheiligste lied zingend van de God der heerlijkheid en majesteit\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Deze teksten, die spreken over de eucharistische liturgie, geven aan dat de eenheid tussen mensen en Engelen niet louter bestaat uit het feit dat zij op dezelfde plaats bijeen zijn. Integendeel, zij \u201eworden \u00e9\u00e9n enkele werkelijkheid\u201d.<\/strong> Zij zijn zo innig met elkaar verbonden dat de heilige Johannes Chrysostomos het beeld gebruikt van mensen die toetreden tot de engelenkoren.<\/h3>\n\n\n\n

Communie leidt tot eenheid<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Maar nu we het hebben gehad over de gemeenschap die tot stand komt door de eucharistie, is het belangrijk op te merken dat de gemeenschap tussen de leden van de Kerk op haar beurt elk individueel lid moet leiden tot een steeds volmaaktere gelijkenis met Christus.<\/p>\n\n\n\n

Elk lid van de gelovigen is in zekere mate afhankelijk van andere leden om te groeien naar de volle volwassenheid in Christus. Hoe meer we leven in gemeenschap met de hele Kerk, hoe vollediger de middelen voor onze groei in Christus ons ter beschikking worden gesteld.<\/p>\n\n\n\n

Deze gemeenschap is, zoals we al hebben gezegd, niet alleen met de zichtbare leden van de Kerk, maar ook met de onzichtbare leden in de hemel: alle heiligen en Engelen. Deze waarheid geldt in het bijzonder voor de Heilige Engelen die deel uitmaken van de hemelse koren, want God heeft aan elke Engel een buitengewone hi\u00ebrarchische of dienende macht gegeven om ons te helpen bij het werk van heiliging.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jezus Christus is de Middelaar door Wie de Engelen hun dienst verrichten, en Hij is het doel waarnaar hun dienst ons leidt. In die zin is Hij de ladder waarlangs de Engelen van God opstijgen en neerdalen (vgl. Joh. 1,51).<\/p>\n\n\n\n

Geroepen tot de eenheid van de Kerk, groeien wij ook met de hulp van de Engelen naar de volle volwassenheid van Christus toe. Dat wil zeggen: zij zijn een door Christus gekozen middel, door wie Hij ook het werk van onze heiliging volbrengt.<\/p>\n\n\n\n

De heilige Thomas zegt dat al onze goede werken worden verricht met de hulp van de Heilige Engelen. Daarom is het niet samenwerken met de Heilige Engelen hetzelfde als het niet samenwerken met de genade van Christus.<\/p>\n\n\n\n

Samen met de Heilige Engelen zijn wij geroepen om te werken aan het voedsel dat tot het eeuwige leven leidt, het brood dat uit de hemel is neergedaald en dat de wereld leven schenkt. In dit werk zijn de Engelen werkelijk de \u201evrienden van de Bruidegom\u201d, die onze zielen willen voorbereiden zodat zij aan Christus kunnen worden aangeboden als bruiden, getooid om hun echtgenoot te ontmoeten (vgl. Openb. 21,2).<\/p>\n\n\n\n

De Engelen helpen ons vooral door ons verstand te verlichten, zodat wij de schoonheid van Jezus Christus kunnen herkennen wanneer Hij Zichzelf aan ons schenkt in het Allerheiligste Sacrament. Op deze manier wordt onze naastenliefde aangewakkerd en zijn wij des te meer geneigd om door de Heilige Communie naar Zijn gelijkenis te worden omgevormd.<\/p>\n\n\n\n

Bovendien worden wij door de Heilige Communie altijd in gemeenschap gebracht met het Goddelijke Slachtoffer, Die die liefde openbaart waarvan er geen grotere bestaat.<\/p>\n\n\n\n

Daarom hangt de mate van onze omvorming door deze sacramentele genade af van de mate waarin wij bereid zijn ons te vormen naar de opofferende liefde van Christus.<\/p>\n\n\n\n

Ook hierin kunnen de Engelen ons te hulp komen. Zoals Jezus Christus aan het begin van Zijn lijden door een Engel werd gesterkt (vgl. Lc 22,43), zo hebben ook wij de Engelen nodig om ons te helpen ons kruis op te nemen en Hem te volgen. Zij kunnen ons helpen de heerlijkheid te zien die voor ons ligt, zodat wij de schande en de pijn van het kruis kunnen verachten (vgl. Hebr 12,2). Bovendien kunnen zij ons inspireren met de edele gevoelens van Christus en Zijn heilige Moeder in de strijd voor de redding van de zielen.<\/p>\n\n\n\n

Het is geen toeval dat veel van de heiligen die vertrouwd waren met de Engelen (bijvoorbeeld de heilige Franciscus van Assisi, de heilige Gemma, de heilige Padre Pio) ook de wonden van Christus op hun lichaam droegen.<\/p>\n\n\n\n

De Engelen willen ons leiden naar een steeds volmaakter gelijkvormigheid aan Christus, en ons vooral begeleiden op het pad van de liefde, dat de weg van het Kruis is. Het liefdevol en zelfs vreugdevol aanvaarden van lijden dat we voor anderen dragen, maakt ons in het bijzonder geschikt voor een waardigere en vruchtbaardere ontvangst van de Goddelijke Hostie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dit zijn slechts enkele voorbeelden van hoe we samen met de Engelen zwoegen voor het voedsel dat tot in het eeuwige leven standhoudt. Alle andere dingen zullen in het komende tijdperk voorbijgaan, maar alleen de Eucharistie, dat wil zeggen Christus, is het voedsel dat tot in de eeuwigheid standhoudt; het enige noodzakelijke waarvoor wij moeten ijveren; het brood van de reiziger, dat tevens het brood van de Engelen is.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zie het brood der Engelen, is voedsel voor de reizigersWaarlijk het Brood der kinderen, mag niet aan de honden worden gegeven. Deze woorden, ontleend aan de prachtige hymne van de heilige Thomas van Aquino, Lauda Sion Salvatorem, geschreven ter gelegenheid van het feest van Corpus Christi, getuigen ervan dat de Eucharistie vaak het \u201eBrood der Engelen\u201d wordt genoemd. Maar op welke gronden kan het Allerheiligste […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":5756,"parent":5348,"menu_order":1,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"template-full-width.php","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-5752","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/5752","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5752"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/5752\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5759,"href":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/5752\/revisions\/5759"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/5348"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/5756"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.heilige-michael.nl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5752"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}